Aritmije podrazumevaju nepravilan srčani rad. Glavni parametar srčanog rada je puls, koji predstavlja frekvencu srca i koji normalno varira u odnosu na to da li smo u fizičkoj aktivnosti ili u stanju mirovanja, tj. spavamo.
Kada posmatramo parametre pulsa u stanju mirovanja, razlikujemo tri osnovna poremećaja srčanog rada (aritmija):
- Tahikardije – predstavljaju ubrzan srčani rad, preko 100 otkucaja u minuti;
- Bradikardije – usporen srčani rad, ispod 60 nominalno, a suštinski ispod 50 otkucaja u minuti;
- Ekstrasistole – pojedinačni preskoci srca, pretkomorski i komorski, kod kojih puls može biti i u granicama normale, ali ih osoba može osetiti kao preskakanje srca.
Važno je naglasiti da je većina aritmija zapravo bezopasna i prolazna pojava, koja može da prati određena stanja, kao što su povećan stres, uznemirenost, infekcije i slično.
Kroz ovaj članak lekar specijalista kardiologije dr Miloš Babić (jedan od malobrojnih interventnih elektrofiziologa u Beogradu i u zemlji), čija je oblast užeg stručnog interesovanja medikamentno i interventno lečenje poremećaja srčanog ritma, upoznaće vas bliže sa simptomima aritmija, dijagnostičkim procedurama i metodama lečenja.
Kako nastaju aritmije?
Srce predstavlja mišićnu pumpu, a električni impulsi koji se stvaraju u sinusnom čvoru određuju njegov ritam, pa tada govorimo o sinusnom ritmu.
Aritmije nastaju kada sinusni čvor nije u stanju da obezbedi pravilan ritam, adekvatne frekvence za potrebne aktivnosti, ili kada sinusni čvor obezbeđuje ritam, ali, zbog bolesti u sprovodnom sistemu on ne može da se prenese na ostatak srčanog mišića.
Koji su simptomi aritmija?
Dominantan simptom aritmija je lupanje srca, koje pacijent oseća kao jači, snažniji, ponekad i brži rad srca. Lupanje srca je, uz povišen arterijski pritisak, najčešći razlog dolaska pacijenta u kardiološku ambulantu na pregled.
Pri kardiološkom pregledu posebno je važno ustanoviti o kakvoj se vrsti lupanja srca radi. Sama anamneza, tj. razgovor sa pacijentom, može otkriti dosta toga.
Ovakvo lupanje srca može ukazivati na neka druga oboljenja, kao što je povišen krvni pritisak (srce se jače napreže da generiše dovoljnu snagu da savlada pritisak), ali, najčešće se ne radi ni o kakvom oboljenju, već o subjektivnom osećaju rada srca koji može zavisiti od stanja organizma (kao kod uznemirenosti) ili čak biti povezan sa položajem tela, kompresijom delova tela blizu velikih krvnih sudova, a bez prave aritmije.
Sve dijagnostičke pretrage bi u ovim slučajevima bile negativne.
Prvi simptom koji ukazuje na pravi poremećaj ritma su preskoci srca (ekstrasistole), koje mogu biti iz gornjih srčanih šupljina (pretkomora) ili iz donjih šupljina (komora).
Preskoci koji potiču iz pretkomora su uglavnom bezazleni i manjeg su uticaja na srčanu funkciju. Sa druge strane, preskoci iz komora, koji imaju veći značaj za srčanu funkciju, mogu biti benigni, ali u određenim situacijama mogu biti uvod u ozbiljnije stanje ili čak životno ugrožavajući i zahtevati ozbiljnije lečenje.
Simptomi aritmija, zbog kojih bi se pacijent trebao zabrinuti, su: osećaj slabosti, nesvestice ili gubitak svesti. U ovim slučajevima se radi o ozbiljnim poremećajima ritma koji zahtevaju hitno evaluiranje i zbrinjavanje.
Asimptomatske aritmije
Važno je naglasiti da postoje aritmije koje ne moraju biti praćene simptomima.
Neretko se aritmije otkriju slučajno na redovnom godišnjem sistematskom pregledu, kada se rutinski uradi EKG pregled.
To što su aritmije bez simptoma, ne znači da su i benigne. Kod takvih aritmija potrebno je definisati njihov tip, sprovesti dodatne dijagnostičke procedure, utvrditi uzrok i doneti dalje terapijske odluke.
Upravo zato je važno istaći značaj redovnih preventivnih kardioloških pregleda.
Uzroci i faktori rizika za nastanak aritmija
Uzroci aritmija mogu biti dvojaki. Primarno kardiološke prirode, koji su vezani za sam srčani mišić, ili sekundarni kao posledica stanja organizma, ili prisutnih bolesti drugih organa.
U primarno kardiološka stanja spada zadebljanje srčanog mišića, najčešće zbog hipertenzije, ili problem sa srčanim zaliscima.
Najčešće bolesti ostalih organa u osnovi aritmija su: dijabetes, poremećaj u radu štitaste žlezde, ali i druga genska oboljenja.
Takođe, postoje brojni drugi mogući uzroci aritmija koji su vezani za sam životni stil, kao što su, između ostalih: zloupotreba alkohola, duvana, narkotika, stres, preveliki dnevni unos kofeina, iscrpljenost organizma i drugi.
Kako se dijagnostikuje aritmija
Za objektivizaciju tegoba i postavljanje dijagnoze poremećaja srčanog ritma, koristimo dijagnostičke pretrage. Najčešće se dijagnostika započinje neinvanzivnim dijagnostičkim metodama kakav je na prvom mestu EKG zapis, koji snima električnu aktivnost srca.
Ograničenje EKG zapisa je što beleži kratkotrajnu srčanu aktivnost, otuda aritmije mogu da ostanu nedetektovane.
Za dugoročno praćenje električne aktivnosti još uvek se dominantno koristi 24h EKG Holter monitoring, koji beleži srčani ritam tokom 24 sata, uključujući i period aktivnosti i odmora.
Dodatno, ultrazvuk srca, kao i laboratorijsko dijagnostički krvni testovi su deo standardnih pretraga. Kombinujući rezultate ovih pretraga i anamnezu, nastoji se ustanovi koji su dominanti poremećaji srčanog ritma kod pacijenta.
Ukoliko pomenute neinvazivne dijagnostičke metode ne daju precizan odgovor o prirodi poremećaja ritma, a postoji sumnja na ozbiljan poremećaj srčanog ritma, postoji indikacija za elektrofiziološko ispitivanje.
Elektrofiziološko ispitivanje je invazivna dijagnostička procedura. Putem preponskih vena se uvode kateteri koji na svojim vrhovima imaju elektrode i pozicioniraju se kao „antene“ na strateški važna mesta sprovodnog sistema u srcu.
Time se dobija potpuna informacija o poremećaju srčanog ritma i odlučuje se da li je pacijent za terapiju lekovima (medikamentnu terapiju) ili invazivnu terapiju kao što su kateterska ablacija ili ugradnja pejsmejkera.
Kada aritmije zahtevaju lečenje?
Benigne, asimptomatske aritmije, koje su fiziološke prirode ne zahtevaju lečenje. Sve aritmije koje su povezane sa simptomima od kojih pacijent „pati”, zahtevaju lečenje.
Najvažnije je lečiti komorske poremećaje ritma, koji mogu biti fatalni po pacijenta (životno ugrožavajući), ali i pretkomorska fibrilacija (apsolutna aritmija) koja je uzrok 20% svih šlogova. Oni se mogu efikasno prevenirati primenom terapije za razređivanje krvi, nakon ispravno postavljene dijagnoze.
Kod čestih simptomatskih aritmija, ili onih koje su posledica oštećenja srca i potencijalno mogu dovesti do slabljenja srčane funkcije, primenjuju se različiti antiaritmici, pojedinačno ili u kombinaciji dva i tri leka.
Ukoliko su aritmije životno ugrožavajuće ili su otporne na primenjenu medikamentu terapiju, primenjuju se metode invazivnog lečenja, koje su doživele svoj procvat sa tehničko-tehnološkim inovacijama u medicini.
Tahikardije se najčešće leče kateterskim ablacijama, a u najtežim slučajevima se ugrađuje i aparata koji se zove kardioverter defibrilator. Bradikardije se leče standardnim pejsmejkerima.
SAZNAJ VIŠE
Preventiranje aritmija
Vođenjem zdravog životnog stila, vođenjem računa o standardnim faktorima rizika za kardiovaskularne bolesti, može se smanjiti intenzitet simptoma, nekad čak i intenzitet i same aritmije.
Zaključak
Već smo pomenuli da nisu svi oblici aritmija isti. Većina aritmija zapravo nije životno ugrožavajući ili funkcionalni problem, već fiziološki problem.
Ali, ako se radi o aritmijama sa simptomima u vidu nesvestice, bola u grudima, slabosti ili potpunog gubitka svesti, potrebno je neodložno javljanje lekaru specijalisti kardiologije – aritmologu/elektrofiziologu radi adekvatnog dijagnostikovanja i zbrinjavanja.
